Σχέσεις: όταν η οικειότητα, τα όρια και η επικοινωνία γίνονται δύσκολα

Οι δυσκολίες στις σχέσεις είναι συχνό θέμα στην ψυχοθεραπεία. Μπορεί να αφορούν τη σχέση με έναν σύντροφο, με την οικογένεια, με φίλους ή με συναδέλφους. Κάποιες συνδέονται με έναν συγκεκριμένο άνθρωπο ή μια συγκεκριμένη περίοδο. Άλλες φαίνεται να επανέρχονται με διαφορετικούς ανθρώπους.

Πότε οι σχέσεις γίνονται πηγή δυσκολίας;

Οι διαφωνίες και οι εντάσεις υπάρχουν σε κάθε στενή σχέση και από μόνες τους δεν δείχνουν πρόβλημα. Η δυσκολία αρχίζει όταν οι ίδιες συγκρούσεις επανέρχονται χωρίς να βρίσκουν διέξοδο. Το ίδιο ισχύει όταν κάποιος δυσκολεύεται σταθερά να εκφράσει τι χρειάζεται ή να διαφωνήσει, όταν ο φόβος της κριτικής ή της απόρριψης καθορίζει τι λέει και τι αποφεύγει, ή όταν η εμπιστοσύνη, η εγγύτητα και η απόσταση γίνονται διαρκής πηγή έντασης.

Αυτές οι δυσκολίες δεν έχουν μία κοινή αιτία και δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη ψυχικής διαταραχής. Μπορεί να αφορούν περισσότερο έναν άνθρωπο ή περισσότερο τη σχέση ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, και συχνά και τα δύο.

Πώς μπορεί να εμφανίζεται

Στην εγγύτητα και στην εμπιστοσύνη

Μπορεί να υπάρχει έντονη ανάγκη για εγγύτητα και ταυτόχρονα δυσκολία να την εμπιστευτεί κανείς, ή τάση απομάκρυνσης όταν μια σχέση αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Όταν κάποιος περιμένει με ανησυχία την απόρριψη, μια αμφίσημη συμπεριφορά του άλλου, όπως μια καθυστερημένη απάντηση ή μια αφηρημένη διάθεση, μπορεί εύκολα να βιωθεί ως απόρριψη και να προκαλέσει έντονη αντίδραση.

Στην έκφραση αναγκών και στη διαφωνία

Αυτό που συχνά περιγράφεται ως δυσκολία με τα «όρια» μπορεί να σημαίνει πολλά διαφορετικά πράγματα: δυσκολία να πει κανείς τι θέλει ή τι δεν θέλει, να αρνηθεί ένα αίτημα, να αντέξει μια διαφωνία χωρίς έντονη ενοχή ή φόβο, ή να διατηρήσει κάτι δικό του μέσα σε μια στενή σχέση. Σε άλλους ανθρώπους η δυσκολία είναι αντίστροφη και αφορά το πώς ανταποκρίνονται στις ανάγκες και στις αντιρρήσεις του άλλου.

Στην επικοινωνία

Οι ίδιες συζητήσεις επαναλαμβάνονται, οι προθέσεις παρεξηγούνται ή οι διαφωνίες καταλήγουν σε σιωπή, επίθεση ή απομάκρυνση. Στα ζευγάρια έχει μελετηθεί ιδιαίτερα το μοτίβο όπου ο ένας πιέζει για συζήτηση ή αλλαγή και ο άλλος αποσύρεται. Το μοτίβο αυτό συνδέεται με χαμηλότερη ικανοποίηση από τη σχέση.

Όταν παρόμοιες δυσκολίες επαναλαμβάνονται

Όταν παρόμοιες δυσκολίες επαναλαμβάνονται σε διαφορετικές σχέσεις, μπορεί να έχει νόημα να εξεταστεί τι περιμένει κανείς από τον άλλον, πώς ερμηνεύει τις αντιδράσεις του και πώς ανταποκρίνεται ο ίδιος. Η λέξη «μοτίβο» εδώ περιγράφει κάτι που επαναλαμβάνεται· δεν εξηγεί από μόνη της γιατί συμβαίνει. Παλιότερες εμπειρίες μπορούν να διερευνηθούν ως μέρος της προσωπικής ιστορίας, χωρίς να προϋποτίθεται ότι αποτελούν την αιτία των σημερινών δυσκολιών.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;

Στην ψυχοθεραπεία μπορούν να διερευνηθούν οι τρόποι επικοινωνίας, οι προσδοκίες από τις σχέσεις και η αντίδραση στην εγγύτητα, στην απόσταση και στη σύγκρουση. Μπορούν επίσης να διερευνηθούν ο τρόπος με τον οποίο εκφράζονται οι ανάγκες, η αυτοκριτική ή ο φόβος απόρριψης και, όταν υπάρχει επανάληψη, το τι φαίνεται να επανέρχεται σε διαφορετικές σχέσεις. Η θεραπεία δεν έχει ως στόχο την προσαρμογή σε ένα πρότυπο «σωστής» σχέσης. Μπορεί να βοηθήσει να γίνει πιο κατανοητή η δική σας συμμετοχή σε όσα συμβαίνουν και να αποκτήσει μεγαλύτερη ευελιξία ο τρόπος με τον οποίο ανταποκρίνεστε.

Το κατάλληλο πλαίσιο εξαρτάται από τη δυσκολία. Όταν αφορά κυρίως μια σχέση ζευγαριού και θέλουν να δουλέψουν πάνω σε αυτήν και οι δύο σύντροφοι, μπορεί να εξεταστεί η συμβουλευτική ζεύγους. Όταν αφορά τον τρόπο με τον οποίο κάποιος σχετίζεται γενικότερα, μπορεί να ταιριάζει περισσότερο η ατομική ψυχοθεραπεία.

Αν κάτι από τα παραπάνω σάς απασχολεί και θα θέλατε να το συζητήσετε, μια πρώτη επικοινωνία μπορεί να βοηθήσει να διευκρινιστεί τι σας δυσκολεύει και ποιο θεραπευτικό πλαίσιο μπορεί να είναι κατάλληλο. Όπου το πλαίσιο το επιτρέπει, οι συνεδρίες μπορούν να γίνονται και online.