Άγχος: όταν η ανησυχία αρχίζει να περιορίζει την καθημερινότητα

Το άγχος είναι από τις πιο κοινές ανθρώπινες εμπειρίες. Εμφανίζεται πριν από μια εξέταση, μια συνέντευξη για δουλειά, μια δύσκολη συζήτηση ή μια αλλαγή στη ζωή, και σε τέτοιες περιστάσεις είναι αναμενόμενο. Υπάρχουν όμως περίοδοι όπου η ανησυχία επιμένει, ελέγχεται δύσκολα και αρχίζει να επηρεάζει τον ύπνο, τη συγκέντρωση, την εργασία ή τις σχέσεις.

Τι είναι το άγχος

Το άγχος είναι ένα συναίσθημα που συνδυάζει ένταση, ανησυχητικές σκέψεις και σωματικές αλλαγές. Διαφέρει από τον φόβο, που αφορά έναν συγκεκριμένο και άμεσο κίνδυνο. Το άγχος στρέφεται κυρίως προς το μέλλον, προς κάτι που μπορεί να συμβεί ή να πάει στραβά, και η απειλή που αφορά είναι συχνά λιγότερο σαφής.

Όταν αντιλαμβανόμαστε μια απειλή ή μια απαίτηση, ο οργανισμός κινητοποιείται: ο καρδιακός ρυθμός μπορεί να αυξηθεί και οι μύες να σφιχτούν. Η αντίδραση αυτή έχει προσαρμοστική λειτουργία, γιατί προετοιμάζει τον άνθρωπο να ανταποκριθεί σε ό,τι αντιμετωπίζει. Γι’ αυτό η παρουσία άγχους από μόνη της δεν σημαίνει ότι υπάρχει ψυχική διαταραχή.

Πώς μπορεί να εκδηλώνεται το άγχος

Το άγχος επηρεάζει ταυτόχρονα το σώμα, τη σκέψη, το συναίσθημα και τη συμπεριφορά. Δεν είναι πάντα εύκολο να αναγνωρίσει κανείς ότι πίσω από μια αλλαγή στον τρόπο που νιώθει ή λειτουργεί βρίσκεται το άγχος.

Στο σώμα

Μπορεί να εμφανιστούν πιο γρήγορος ή πιο αισθητός καρδιακός παλμός, μυϊκή ένταση, εφίδρωση, τρέμουλο, ζάλη, δύσπνοια, στομαχικές ενοχλήσεις, κόπωση ή δυσκολία στον ύπνο. Ορισμένα από αυτά τα συμπτώματα μοιάζουν με συμπτώματα άλλων καταστάσεων. Γι’ αυτό, όταν είναι νέα, έντονα ή ασυνήθιστα, χρειάζονται και ιατρική αξιολόγηση.

Στη σκέψη και στο συναίσθημα

Η ανησυχία μπορεί να γίνει επίμονη και να μετακινείται από το ένα θέμα στο άλλο. Μπορεί να συνοδεύεται από δυσκολία συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα, αδυναμία χαλάρωσης και την προσδοκία ότι θα συμβεί το χειρότερο.

Στη συμπεριφορά

Ένας συνηθισμένος τρόπος αντίδρασης είναι η αποφυγή καταστάσεων, μερών ή επαφών που προκαλούν ένταση. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν αναβολή, συνεχής ανάγκη για επιβεβαίωση ή επαναλαμβανόμενοι έλεγχοι. Η αποφυγή μοιάζει λογική τη στιγμή που γίνεται. Με τον καιρό όμως μπορεί να περιορίζει όλο και περισσότερο την καθημερινότητα και να κάνει τις ίδιες καταστάσεις να φαίνονται ακόμη πιο δύσκολες.

Πότε το άγχος αρχίζει να γίνεται πρόβλημα;

Σημασία έχουν η ένταση και η διάρκεια της ανησυχίας, το πόσο δύσκολα ελέγχεται και το αν εμφανίζεται σε πολλές διαφορετικές καταστάσεις. Κυρίως όμως μετράει το πόσο επηρεάζει τη ζωή. Όταν το άγχος δεν υποχωρεί, επιδεινώνεται ή αρχίζει να καθορίζει τι κάνει και τι αποφεύγει κανείς, αξίζει να εξεταστεί από ειδικό.

Η διάγνωση μιας αγχώδους διαταραχής δεν προκύπτει από την αναγνώριση ορισμένων συμπτωμάτων σε ένα κείμενο. Προϋποθέτει συνολική αξιολόγηση, που λαμβάνει υπόψη το ιστορικό, τη σωματική υγεία, τις συνθήκες ζωής και την πορεία των συμπτωμάτων στον χρόνο. Αντίστοιχα, μια περίοδος έντονου άγχους μέσα σε μια δύσκολη συγκυρία δεν σημαίνει απαραίτητα ψυχική διαταραχή. Η αναζήτηση βοήθειας έχει νόημα όταν το άγχος γίνεται δύσκολο να το διαχειριστείτε, ανεξάρτητα από το αν θα τεθεί κάποια διάγνωση.

Πώς μπορεί να βοηθήσει η ψυχοθεραπεία;

Η ψυχοθεραπεία είναι μία από τις βασικές θεραπευτικές επιλογές για το άγχος. Υπάρχουν διαφορετικές μορφές της και δεν ταιριάζει η ίδια σε όλους. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί και φαρμακευτική αγωγή, με την καθοδήγηση γιατρού. Η βελτίωση μπορεί να χρειαστεί χρόνο.

Στη θεραπευτική δουλειά μπορεί να γίνει πιο κατανοητό πότε και σε ποια πλαίσια εμφανίζεται η ένταση, πώς βιώνεται και ποιες σκέψεις και αντιδράσεις τη συνοδεύουν. Μπορεί επίσης να φανεί πώς η αποφυγή και άλλοι τρόποι αντιμετώπισης έχουν περιορίσει τη ζωή. Όπου υπάρχει λόγος, διερευνάται και το αν το άγχος σχετίζεται με τις σχέσεις, με δύσκολες εμπειρίες ή με τρόπους αντίδρασης που επαναλαμβάνονται. Τέτοιες συνδέσεις δεν προϋποτίθενται. Εξετάζονται μέσα στη συγκεκριμένη ιστορία του κάθε ανθρώπου.

Ο στόχος της θεραπείας δεν είναι να εξαφανιστεί κάθε μορφή άγχους. Αυτό που μπορεί να αλλάξει είναι ο βαθμός στον οποίο το άγχος επηρεάζει την καθημερινότητα και περιορίζει τις επιλογές.

Αν το άγχος σάς απασχολεί και θα θέλατε να το συζητήσετε, μια πρώτη επικοινωνία μπορεί να βοηθήσει να διευκρινιστεί τι σας δυσκολεύει και ποιο θεραπευτικό πλαίσιο μπορεί να είναι κατάλληλο. Όπου το πλαίσιο το επιτρέπει, οι συνεδρίες μπορούν να γίνονται και online.