Κοινωνική φοβία: όταν ο φόβος της αξιολόγησης από τους άλλους περιορίζει τη ζωή

Πολλοί άνθρωποι νιώθουν αμηχανία μπροστά σε αγνώστους ή άγχος πριν από μια παρουσίαση, μια συνέντευξη ή μια νέα γνωριμία. Στην κοινωνική φοβία ο φόβος είναι εντονότερος και επίμονος. Αφορά την πιθανότητα να παρατηρηθεί κανείς, να κριθεί αρνητικά, να ντροπιαστεί ή να απορριφθεί, και μπορεί να οδηγεί στην αποφυγή καταστάσεων που έχουν σημασία για τη ζωή του.

Η κοινωνική φοβία, που αναφέρεται σήμερα και ως κοινωνική αγχώδης διαταραχή, είναι ένας επίμονος φόβος για κοινωνικές καταστάσεις ή καταστάσεις επίδοσης, δυσανάλογος με τον πραγματικό κίνδυνο που αυτές εμπεριέχουν. Ανήκει στις αγχώδεις διαταραχές. Το κεντρικό της στοιχείο είναι ο φόβος για το πώς θα φανεί κανείς στους άλλους: ότι θα δείξει αμήχανος ή ανεπαρκής, ότι θα γίνει αντιληπτό το άγχος του, ότι θα τον κρίνουν ή θα τον απορρίψουν.

Ο φόβος αυτός μπορεί να αφορά την ομιλία μπροστά σε άλλους, τις γνωριμίες, τη συζήτηση, το φαγητό μπροστά σε άλλους, την εργασία ή τις σπουδές, ή κάθε στιγμή όπου κανείς νιώθει ότι βρίσκεται στο επίκεντρο. Σε ορισμένους ανθρώπους περιορίζεται σε καταστάσεις επίδοσης. Σε άλλους αγγίζει πολλές πλευρές της καθημερινής επαφής.

Από τη ντροπαλότητα ή την περιστασιακή αμηχανία διαφέρει κυρίως στην ένταση, στη διάρκεια και στις συνέπειες. Ο φόβος δεν υποχωρεί και επηρεάζει την καθημερινότητα, την αυτοπεποίθηση, τις σχέσεις, την εργασία ή τις σπουδές.

Η αποφυγή μπορεί να μειώνει την ένταση βραχυπρόθεσμα, συνήθως όμως χωρίς να μειώνει τον ίδιο τον φόβο. Με τον καιρό μπορεί να περιορίζονται επιλογές στις σπουδές ή στην εργασία, να χάνονται ευκαιρίες, να δυσκολεύουν οι φιλίες και οι στενές σχέσεις. Ο περιορισμός αυτός αφορά συχνά καταστάσεις που ο ίδιος ο άνθρωπος θα ήθελε να ζήσει. Για ορισμένους η δυσκολία μετριάζεται με τα χρόνια, για πολλούς όμως δεν υποχωρεί χωρίς θεραπεία.

Η διάκριση ανάμεσα στη ντροπαλότητα, στο περιστασιακό κοινωνικό άγχος και στην κοινωνική αγχώδη διαταραχή δεν γίνεται με βάση μια λίστα συμπτωμάτων. Χρειάζεται συνολική αξιολόγηση από ειδικό, που εξετάζει πότε ξεκίνησαν οι δυσκολίες, πόσο διαρκούν, σε ποιες καταστάσεις εμφανίζονται και πόσο επηρεάζουν τη ζωή. Η αναζήτηση βοήθειας έχει νόημα όταν ο φόβος αρχίζει να καθορίζει τι κάνει και τι αποφεύγει κανείς στη δουλειά, στις σπουδές ή στις σχέσεις του.